Damian Piekielny, Jan Włodzimierz Prus, Michał Krzysztof Kołodziejczyk

Analiza kosztów refundacji leków wziewnych stosowanych w farmakoterapii chorób obturacyjnych dróg oddechowych w Polsce w latach 2022–2024

2026-05-26

Przedmiot badań. Refundacja leków wziewnych stosowanych w farmakoterapii obturacyjnych chorób dróg oddechowych, w tym astmy oskrzelowej oraz przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP), stanowi istotny komponent wydatków publicznych i pozostaje wrażliwa zarówno na zmiany praktyki klinicznej, jak i na uwarunkowania systemowe. W pracy przeanalizowano koszty refundacji oraz zmiany wolumenu wydań w wybranych grupach limitowych obejmujących krótko- i długodziałające β2-mimetyki (SABA, LABA), leki antycholinergiczne (SAMA, LAMA) oraz wziewne glikokortykosteroidy (ICS), w tym preparaty złożone (LABA+ICS, LABA+LAMA oraz LABA+LAMA+ICS). Szczególną uwagę poświęcono zależnościom pomiędzy zmianami kosztów a zmianami wolumenu opakowań, z uwzględnieniem komponentu jednostkowego finansowania (refundacja w przeliczeniu na opakowanie) oraz zmian struktury koszyka refundacyjnego.

Cel badań. Oszacowanie kosztów refundacji ponoszonych przez Narodowy Fundusz Zdrowia w latach 2022–2024 dla analizowanych grup limitowych leków wziewnych oraz ocena, czy w badanym okresie nastąpiło przesunięcie struktury refundacji w kierunku produktów wieloskładnikowych, zgodnie z obserwowanym kierunkiem aktualizacji zaleceń Global Initiative for Asthma oraz Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease. Dodatkowym celem było wskazanie grup o odmiennych mechanizmach zmian kosztowych, tj. takich, w których dynamika kosztów wynika głównie ze wzrostu wolumenu, oraz takich, gdzie dominują zmiany refundacji przypadającej na opakowanie.

Materiał i metody. Wykorzystano dane z raportów refundacyjnych Narodowego Funduszu Zdrowia, komunikatów Departamentu Gospodarki Lekiem oraz obwieszczeń Ministerstwa Zdrowia. Analizą objęto grupy limitowe: 197.1 (SABA), 198.0 (LABA), 199.1–199.4 (LABA + ICS oraz LABA + LAMA + ICS), 200.1–200.4 (ICS) oraz 201.1–201.3 (SAMA/SABA + SAMA, LAMA, LAMA + LABA). Dla każdej grupy obliczono koszty refundacji, wolumen (liczbę opakowań) oraz refundację w przeliczeniu na opakowanie; dodatkowo przeprowadzono pogłębione analizy trzech grup o odmiennych mechanizmach zmian kosztowych (199.4, 201.3, 201.1), uwzględniając zmiany wewnętrznej struktury pozycji w tych grupach (udziały kosztowe i wolumenowe) oraz interpretację zmian w kontekście kierunku rekomendacji klinicznych.

Wyniki. Całkowite koszty refundacji analizowanych grup limitowych wyniosły ok. 1,097 mld zł w 2022 r., 1,079 mld zł w 2023 r. oraz 1,275 mld zł w 2024 r.; wolumen ukształtował się na poziomie 15,403 mln (2022 r.), 14,567 mln (2023 r.) i 15,454 mln (2024 r.) opakowań. W 2023 r. względem 2022 r. odnotowano spadek kosztów (1,7%) przy większym spadku wolumenu (5,4%) oraz wzroście refundacji/opakowanie (4,0%). W 2024 r. względem 2023 r. zaobserwowano wzrost kosztów (18,1%), wolumenu (6,1%) oraz refundacji/opakowanie (11,3%), co wskazuje na istotny udział komponentu jednostkowego w kształtowaniu kierunku kosztowego. Najistotniejszą zmianą strukturalną było przesunięcie koszyka w stronę produktów wieloskładnikowych (199.1–199.4 oraz 201.3), których udział wzrósł o ok. 5% zarówno wartościowo, jak i wolumenowo; w obrębie terapii złożonych najwyższą dynamikę wykazywała grupa 199.4 (LABA + LAMA + ICS). W analizach szczegółowych wykazano, że w grupie 201.3 dominował mechanizm wolumenowy przy stabilnej refundacji/opakowanie, natomiast w 201.1 stwierdzono wyraźną dominację komponentu jednostkowego (wzrost refundacji/opakowanie w 2024 vs 2022 rzędu 52,5%), z największym wkładem połączenia fenoterol + ipratropium. Wolumen 197.1 (SABA) ulegał zmniejszeniu w latach 2022–2024 przy jednoczesnym wzroście refundacji/opakowanie w tej grupie, co potwierdza brak proporcjonalności między zmianami liczby opakowań a zmianami wartości refundacji.

Wnioski. W analizowanym okresie stwierdzono istotny wzrost kosztów refundacji leków wziewnych w 2024 r., determinowany zarówno powiększeniem wolumenu, jak i, w szczególności, zwiększania refundacji w przeliczeniu na opakowanie. Jednocześnie odnotowano przesunięcie struktury refundacji w kierunku terapii wieloskładnikowych, zwłaszcza terapii trójskładnikowej (199.4), co pozostaje spójne z kierunkiem zmian rekomendacji terapeutycznych w POChP i astmie. Profil zmian kosztów jednostkowych sugeruje, że poza zmianą struktury terapii istotną rolę mogły odgrywać czynniki systemowe, w tym zmiany w zakresie świadczeń bezpłatnych. Jednoznaczna weryfikacja tych mechanizmów wymaga danych bardziej granularnych na poziomie realizacji recept (m.in. struktury odpłatności i uprawnień). Z perspektywy organizacyjnej i farmakoekonomicznej uzasadnione jest monitorowanie zarówno wolumenu, jak i refundacji/opakowanie w grupach o wysokiej dynamice kosztów oraz ocena wpływu przesunięć w stronę terapii skojarzonych na obciążenie budżetu refundacyjnego.

Słowa kluczowe: refundacja, koszty, leki wziewne, przewlekła obturacyjna choroba płuc POChP, astma.

© Farm Pol, 2025, 81(10): 597–607

Analysis of drug reimbursement costs for medications used in the pharmacotherapy of obstructive airway disease in Poland in 2022–2024

Subject of the study. Reimbursement of inhaled medicines used in the pharmacotherapy of obstructive airway diseases, including bronchial asthma and chronic obstructive pulmonary disease (COPD), constitutes a significant component of public healthcare expenditure and is sensitive both to changes in clinical practice and to system-level determinants. This study analyzed reimbursement costs and changes in dispensing volume within selected reference price groups covering short- and long-acting β2-agonists (SABA, LABA), anticholinergics (SAMA, LAMA), and inhaled corticosteroids (ICS), including fixed-dose combination products (LABA + ICS, LABA + LAMA, and LABA + LAMA + ICS). Particular attention was paid to the relationship between cost trends and volume trends, incorporating the unit financing component (reimbursement per pack) and changes in the structure of the reimbursed basket.

Aim of the study. To estimate reimbursement expenditures incurred by the National Health Fund (NFZ) in 2022–2024 for the analyzed reference price groups of inhaled medicines and to assess whether, during the study period, the reimbursement structure shifted toward multi-component products, in line with the observed direction of updates to the Global Initiative for Asthma and Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease recommendations. An additional objective was to identify groups characterized by different cost-change mechanisms, i.e., those in which cost dynamics were primarily volume-driven versus those dominated by changes in reimbursement per pack.

Material and methods. Data were obtained from the NFZ reimbursement reports, communications of the Department of Drug Management, and Ministry of Health (MZ) reimbursement notices. The analysis covered the following reference price groups: 197.1 (SABA), 198.0 (LABA), 199.1–199.4 (LABA + ICS and LABA + LAMA + ICS), 200.1–200.4 (ICS), and 201.1–201.3 (SAMA/SABA + SAMA, LAMA, LAMA + LABA). For each group, reimbursement costs, volume (number of packs), and reimbursement per pack were calculated. In addition, in-depth analyses were performed for three groups with distinct cost-change mechanisms (199.4, 201.3, 201.1), including changes in internal composition (cost and volume shares) and interpretation in the context of the direction of clinical recommendations.

Results. Total reimbursement costs for the analyzed reference price groups amounted to approximately PLN 1.097 billion in 2022, PLN 1.079 billion in 2023, and PLN 1.275 billion in 2024; volumes were 15.403 million, 14.567 million, and 15.454 million packs, respectively. In 2023 versus 2022, costs decreased (1.7%) alongside a larger decline in volume (5.4%) and an increase in reimbursement per pack (4.0%). In 2024 versus 2023, costs increased (18.1%), volume increased (6.1%), and reimbursement per pack increased (11.3%), indicating a substantial contribution of the unit component to the overall cost trend. The most important structural change was a shift of the reimbursed basket toward multi-component products (199.1–199.4 and 201.3), whose share increased by approximately 5 percentage points in both value and volume; within combination therapies, the highest dynamics were observed for group 199.4 (LABA + LAMA + ICS). In the in-depth analyses, group 201.3 was predominantly volume-driven with stable reimbursement per pack, whereas group 201.1 showed a clear dominance of the unit component (reimbursement per pack increased by approximately 52.5% in 2024 vs. 2022), with the largest contribution from the fenoterol + ipratropium combination. The volume of group 197.1 (SABA) decreased in 2022–2024, while reimbursement per pack increased in this group, further demonstrating the lack of proportionality between volume and reimbursement value.

Conclusions. In 2022–2024, a marked increase in reimbursement costs for inhaled medicines was observed in 2024, driven by both higher volume and—most importantly—higher reimbursement per pack. At the same time, the reimbursement structure shifted toward multi-component therapies, particularly triple therapy (199.4), which is consistent with the direction of therapeutic recommendations in COPD and asthma. The pattern of unit cost changes suggests that, in addition to the therapy-mix shift, system‑level factors—including changes in the scope of free‑of‑charge medicines—may have played an important role; however, definitive verification of these mechanisms requires more granular data at the prescription-dispensing level (including co-payment and entitlement structure). From an organizational and pharmacoeconomic perspective, it is warranted to monitor both volume and reimbursement per pack in high-dynamic groups and to assess how the shift toward combination therapies affects the reimbursement budget burden.

Keywords: reimbursement, costs, drugs, chronic obstructive pulmonary disease (COPD), bronchial asthma.

© Farm Pol, 2025, 81(10): 597–607