Joanna Wawszczyk, Radosław Wolan, Małgorzata Kapral

Nowe spojrzenie na leki przeciwmalaryczne z grupy 4-aminochinoliny

 

2026-08-13

Przedmiot badań. Opracowanie dotyczy leków przeciwmalarycznych z grupy pochodnych 4-aminochinoliny: chlorochiny i hydroksychlorochiny. Związki te charakteryzują się wielokierunkową, plejotropową aktywnością biologiczną, która znacząco wykracza poza ich pierwotne przeciwmalaryczne zastosowanie. Leki te są obecnie intensywnie badane pod kątem potencjału do repozycjonowania w nowych obszarach współczesnej farmakoterapii.

Cel badań. Głównym celem badań jest kompleksowe przedstawienie aktualnego zastosowania chlorochiny i hydroksychlorochiny w farmakoterapii oraz analiza potencjału ich repozycjonowania poza pierwotnymi wskazaniami. Praca ma na celu szczegółowe omówienie nowo poznanych, molekularnych mechanizmów działania tych związków, które uzasadniają ich wielokierunkową aktywność biologiczną. Celem pracy jest też krytyczna ocena skuteczności klinicznej i profilu bezpieczeństwa obu leków, która umożliwi określenie nowych wyzwań badawczych.

Materiał i metody. Podstawą metodyczną prezentowanych badań był systematyczny dobór i analiza najnowszej literatury przedmiotu. Źródłem analizowanych danych były przede wszystkim bazy danych PubMed, Google Scholar i Scopus. Wyselekcjonowano prace w języku polskim i angielskim obejmujące artykuły oryginalne, przeglądowe, badania kliniczne, oraz metaanalizy, które umożliwiły ocenę ich potencjału terapeutycznego, interakcji lekowych oraz toksyczności. W procesie wyszukiwania zastosowano słowa kluczowe takie jak: „chloroquine”, „hydroksychloroquine”, „immunology”, „autophagy”, „cancer”, „repurposing”, „side-efffects”, „off label”.

Wyniki. Chlorochina i hydroksychlorochina w komórkach gromadzą się w kwaśnych organellach, podwyższając pH i modyfikując ich funkcje. Efektem jest zablokowanie procesu autofagii oraz wyciszenie nadmiernej odpowiedzi zapalnej m.in. poprzez modulację szlaków komórkowych zależnych od receptorów TLR. Właściwości te warunkują ich ugruntowaną pozycję w leczeniu nie tylko malarii, ale także schorzeń autoimmunologicznych. Doniesienia wskazują także na aktywność przeciwwirusową tych leków, jednak nie znalazła ona potwierdzenia w badaniach klinicznych. Literatura opisuje możliwość repozycjonowania obu leków, szczególnie w aspekcie ich potencjalnego działania przeciwnowotworowego, zwłaszcza gdy są stosowane jako środki adiuwantowe uwrażliwiające komórki na działanie klasycznych cytostatyków oraz leków celowanych. Badając nowe potencjalne aktywności tych związków należy jednak mieć na uwadze ich działania niepożądane.

Wnioski. Zarówno chlorochina, jak i hydroksychlorochina posiadają plejotropowy potencjał wykraczający poza ich tradycyjne wskazania, w szczególności stwarzając perspektywę skutecznego wykorzystania w przeciwnowotworowych terapiach adjuwantowych. Czynnikami ograniczającymi ich kliniczne wykorzystanie, zwłaszcza w onkologii, jest ich niespecyficzna dystrybucja, trudności w osiągnięciu pożądanych stężeń w mikrośrodowisku nowotworu oraz ryzyko toksyczności, zwłaszcza kardiologicznej i narządu wzroku. Przyszłe strategie terapeutyczne powinny koncentrować się na minimalizacji toksyczności przy jednoczesnym zwiększeniu skuteczności, a także na opracowaniu nowych formulacji tych leków, które umożliwiłoby celowane dostarczanie substancji czynnych przy zmniejszonej ekspozycji ogólnoustrojowej.

Słowa kluczowe: choroby autoimmunologiczne, nowotwór, chlorochina, hydroksychlorochina, repozycjonowanie, pterostilben.

© Farm Pol, 2026, 82(2): 85–98

A new perspective on 4-aminoquinoline antimalarial drugs

Subject of study. This study focuses on antimalarial drugs belonging to the 4-aminoquinoline derivative group: chloroquine and hydroxychloroquine. These compounds exhibit complex, multifactorial, and pleiotropic biological activities that extend substantially beyond their original antimalarial use. Currently, both drugs are the subject of intensive investigation regarding their potential for therapeutic repositioning in novel domains of contemporary pharmacotherapy.

Research objective. The goal of this study is to comprehensively characterize  the current clinical applications of chloroquine and hydroxychloroquine and to evaluate  their potential for repositioning beyond established indications. This work aims to provide a detailed synthesis of the newly elucidated mechanisms of action of these drugs that may account for the broad spectrum of biological effects. An additional aim is to critically appraise  the clinical efficacy and safety profiles of both drugs, thereby enabling the identification of new research challenges.

Literature search and selection methodology. The methodological basis of the presented research was the systematic selection and critical analysis of recent scientific literature. Data were primarily obtained from electronic databases (PubMed, Google Scholar, Scopus). Publications in Polish and English were selected, including original articles, reviews, clinical trials, and meta-analyses. This approach enabled an assessment of therapeutic efficacy, drug–drug interactions, and toxicity profiles. The main keywords used in the literature search were: „chloroquine”, „hydroxychloroquine”, „immunology”, „autophagy”, „cancer”, and „repurposing”.

Results. Chloroquine and hydroxychloroquine accumulate in acidic intracellular organelles, leading to an increase in their intraluminal pH and functional alterations. These effects result in inhibition of autophagic flux and attenuation of excessive inflammatory responses, including the modulation of TLR-dependent signaling pathways. These properties underlie their established use not only in malaria, but also in the management of autoimmune disorders. Numerous reports also suggest antiviral activity of these drugs; however, such effects have not been confirmed in randomized clinical trials. The literature further indicates a potential for repositioning in oncology, particularly with regard to their putative anticancer activity when employed as adjuvant agents that sensitize tumor cells to conventional cytotoxic chemotherapy and targeted therapies. Nonetheless, when exploring novel therapeutic applications of these compounds, their adverse effect profiles must be considered.

Conclusions. Both chloroquine and hydroxychloroquine demonstrate pleiotropic potential that extends beyond their traditional indications, particularly offering the prospect of effective use in adjuvant anticancer therapies. Key factors limiting their clinical use, particularly in oncology, include nonspecific tissue distribution, difficulties in achieving desired concentrations in the tumor microenvironment, and the risk of toxicity, particularly cardiotoxicity and ocular toxicity.

Future therapeutic strategies should prioritize optimization of the benefit–risk ratio through toxicity reduction and enhancement of efficacy, as well as the development of novel formulations and delivery systems enabling targeted transport of the active substances with minimized systemic exposure.

Keywords: cancer, autoimmune diseases, chloroquine, hydroxychloroquine, repositioning, pterostilbene.

© Farm Pol, 2026, 82(2): 85–98